Dự án:

LÝ DO HÌNH THÀNH DỰ ÁN

- Lý do Địa lý
Vùng Cheoreo-Tơluí là vùng cao nguyên, phía Đông Nam tỉnh Gia Lai, Việtnam, gồm ba huyện: AyunPa, KrôngPa và IaPa. Theo những thông tin chúng tôi thâu thập được thì nơi đây trong vòng hai năm nữa sẽ chia thành sáu huyện, và dần tiến đến hình thành một tỉnh độc lập, không còn lệ thuộc Gia Lai nữa. Vùng Cheoreo-Tơluí có 204.782 người, trong đó, người Jarai là 119.926 người, chiếm 58,6%. Đời sống 99% người Jarai phụ thuộc vào nông nghiệp. Họ sống sâu trong các dãy núi, nên không có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ y tế công cũng như tư.

- Lý do Hoàn cảnh kinh tế, xã hội của địa phương
Đời sống kinh tế của người Jarai trong vùng này so với những năm về trước gặp nhiều khó khăn hơn do hạn hán kéo dài. Riêng tại huyện KrôngPa, cả năm qua tính dồn lại chỉ có 24 ngày mưa tròn. Đời sống xã hội, do người Kinh từ Miền Bắc tiếp tục di cư vào mua đất và lấn rừng của người Jarai, và nấu rượu đế bán. Người Jarai đã ít việc, nay ít đất dẫn đến thời gian nhàn rỗi nhiều, đâm ra rượu chè. Và để có tiền uống rượu, có người đã trộm cắp của người khác và đã xuất hiện nhiều thiếu nữ Jarai hành nghề mại dâm. Do vậy nhiều căn bệnh đã phát sinh, mà tiền để chữa trị thì lại không có.

- Lý do Sức khỏe
Có rất nhiều người Jarai bị chết vì các bệnh thông thường, do không biết cách tự phòng chống bệnh và chăm sóc đúng cách. Hệ thống ý tế hiện tại của địa phương thường tập trung ở khu thị xã, thị trấn hoặc đông dân cư. Những nơi nay đa số người Kinh ở, còn người thiểu số Jarai thường ở sâu trong các buôn làng. Nên người Jarai thường không tiếp cận được thường xuyên các dịch vụ y tế công ích. Khi đi nhà thương, người Jarai thường trở thành những vật thí nghiệm cho các sinh viên y khoa hoặc các bác sĩ mới ra trường. Có những trường hợp không đáng mổ cũng mổ và trong điều kiện an toàn vệ sinh không tốt đã dẫn đến tử vong. Những bài thuốc dân gian cổ truyền đã giúp họ chăm sóc sức khỏe cho nhau qua nhiều ngàn năm trước khi nền y tế hiện đại tới đang bị mất dần và có khả năng mất hoàn tàn, nếu không được phục hồi, do bị coi là mê tin, thuốc vườn … Các trẻ sơ sinh không được chăm sóc đúng cách dẫn đến suy dinh dưỡng hàng loạt. Đây là nguy cơ dẫn đến lớp người Jarai mới không đủ sức khỏe bảo tồn nòi giống của mình.
Hiện nay do nhiều người thuộc các cộng đồng sắc tộc lớn như người Kinh đang tiến vào ở giữa người Jarai. Họ mang theo một số giá trị tốt, nhưng mang theo quá nhiều thói quen xấu và bệnh tật, nên cũng đã có nhiều người Jarai mắc phải những căn bệnh của thời đại như ung thư, nghiện hút ma tuý, các bệnh lây qua dường tình dục.

TẦM NHÌN CỦA DỰ ÁN
Người Jarai ở vùng Cheoreo-Tơluí có thể chủ động tổ chức một mạng lưới y tế cộng đồng nhằm mục đích giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng cho chính mình và cho những cộng đồng sắc tộc thiểu số khác đang sống chung.

GIÁ TRỊ CỦA DỰ ÁN
- người Jarai hiểu biết về giá trị của giáo dục sức khỏe.
- người Jarai hiểu được giá trị của những phương thức giáo dục và chăm sóc sức khỏe của tổ tiên mình và có hướng phát triển nó.
- người Jarai

MỤC TIÊU CHUNG CỦA DỰ ÁN
Người Jarai xây dựng một hệ thống giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng cho mình để phục vụ mình và những sắc tộc đang chung sống, nhằm cải thiện sức khỏe cộng đồng, giảm tỉ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và giảm suy dinh dưỡng ở trẻ.

MỤC TIÊU CỤ THỂ CỦA DỰ ÁN
- Đào tạo nhân sự nồng cốt để có thể đảm nhận được công việc xây dựng, mạng lưới,
  giáo dục mạng lưới y tế cộng đồng gồm những người Jarai.
- Tổ chức hệ thống giáo dục, tư vấn và chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng Jarai.
- Tiếp tục đào tạo mở rộng mạng lưới, nhất là chuẩn bị nhân sự nòng cốt kế thừa.
- Nghiên cứu, phục hồi các cách thức chữa trị bệnh và các bài thuốc quý trong dân gian,
  và đưa vào ứng dụng.

MÔ TẢ DỰ ÁN
Mỗi làng sẽ có môt thiện nguyện viên, người này khuyến khích dân trong làng thực hiện những biện pháp phòng tránh bệnh và sống ành mạnh theo hướng dẫn của mạng lưới. Người này trong lúc rãnh rỗi, chuyện trò, chỉ cho dân biết cách phòng bệnh một cách đơn giản. Họ có thể tham vấn cho dân về vấn đề sức khỏe nếu dân có yêu cầu. Người này cũng có thể biết cách sử dụng một số loại thuốc thông thường và khi cần có thể cấp cho dân, nhưng đây không phải là trách nhiệm của họ.

Ở mỗi xã có một người thiện nguyện điều phối các hoạt động chăm sóc sức khỏe và đôn đốc hoạt động của các thiện nguyện viên làng. Người này gặp gỡ các thiện nguyện viên làng thường xuyên để cập nhật thông tin cho họ, đồng thời kịp thời hổ trợ những khó khăn thiện nguyện viên làng gặp phải trong quá trình làm nhiệm vụ. Người này giữ khá đầy đủ mọi tài liệu và phương tiện truyền thông, để khi cần có thể phối hợp với trung tâm tổ chức huấn luyện về sức khỏe cộng đồng cho dân.

Ở Trung Tâm có các chuyên viên thuộc các ban chuyên môn giáo dục sức khỏe, cấp phát thuốc và chuyển viện. Những người chịu trách nhiệm của các bộ phận nà là nhân viên chuyên nghiệp, và cộng tác với họ là những thiện nguyên viên chuyên nghiệp. Họ làm việc theo quy chế công sở.

• Ban giáo dục sức khỏe sẽ chuẩn bị tài liệu và phương pháp để chuyển tải các nội dung về chăm sóc sức khỏe đến tận người dân, sao cho mỗi xã một tháng có ít nhất một lần. Huấn luyện cho thiện nguyện viên xã hàng tháng và cho thiện nguyện viên làng ba tháng một lần.
• Ban cấp phát thuốc và chuyển viện sẽ đến cấp thuốc và khám bệnh cho dân trong vùng định kỳ. Mỗi lần như vậy là một cơ hội giúp dân biết cách tự chăm sóc sức khỏe cho mình, nhất là giúp dân dùng thuốc đúng cách. Họ giúp dân phát hiện những bệânh cần phải đi bệnh vện và trong khả năng có thể, họ hãy giúp những người đó đến bệnh viện
  nhất là khi họ không có khả năng tự đi.
• Cả hai ban này đều phai tiến hành nghiên cứu những vấn đề liên quan với công việc của mình, và đặc biệt chú ý đế những yếu tố bản địa (cây thuốc gia truyền, cách hưóng dẫn của người xưa, cách làm việc, cách chữa bệnh của người xưa). Họ cũng phải có kế hoạch và lượng giá công việc cho từng ban và cho cả hoạt động của Trung Tâm.

PHƯƠNG PHÁP VÀ TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN DỰ ÁN
Hoạt động
1. Đào tạo nguồn nhân sự nồng cốt
Gởi ba người đi học chuyên môn ở bậc đại học và trên đại học:
- một người học bác sĩ sưc khỏe cộng đồng
- một người học dược sĩ
- một người học dinh dương học
2. Tổ chức chuyển ngữ một số sách, cẩm nang về chăm sóc sức khỏe từ tiếng Anh hoặc
tiếng Việt sang tiếng Jarai: Trước tiên sẽ dịch hai tài liệu rất bổ ích:
- Những điều cần biết về cuộc sống (bản quyền của tổ chức Unicef-có thể xin được bản
quyền)
- Sức khỏe cho mọi người (không rõ nguồn gốc bản quyền)
Những tài liệu khác sẽ dịch sau.
3. Tổ chức mạng lưới chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
4. Hoạt động
Thời gian

KINH PHÍ CHO DỰ ÁN
Đây là một dự án hoạt động lâu dài, nên kinh phí khó định rõ ràng khi chưa đi vào hoạt động.
Ở giai đoạn đầu chỉ xin hổ trở cho hai việc:

• Đào tạo nhân sự nồng cốt: Học bổng toàn phần
• Hổ trợ dịch và xuất bản hai tài liệu đề cập ở trên
  • “Những điều cần biết về cuộc sống”
  • “Sức khỏe cho mọi người”

Trên đây là dự thảo dự án “XÂY DỰNG HỆ THỐNG Y TẾ CỘNG ĐỒNG CHO NGƯỜI JARAI CƯ NGỤ TRONG VÙNG CHEOREO-TƠLUÍ” rất mong quý ân nhân xem xét và hổ trợ.